Trądzik to powszechny problem skórny, który dotyczy osoby w różnym wieku i może mieć różny stopień nasilenia. W tym artykule omówimy, czym jest, gdzie się pojawia, kogo dotyka, jego rodzaje i przyczyny oraz jak mu zapobiegać i odpowiednio pielęgnować skórę skłonną do niedoskonałości. Aby zrozumieć co to jest trądzik, warto poznać procesy prowadzące do powstawania zmian.
Czym jest trądzik i jak powstaje? Przyczyny i mechanizm choroby
Trądzik to przewlekła, zapalna choroba skóry, spowodowana kilkoma czynnikami: nadmierną produkcją zbyt gęstego sebum, nadmiernym rogowaceniem skóry, co prowadzi do zatykania porów (sebum i martwymi komórkami) oraz rozwoju stanu zapalnego. Tworzy to sprzyjające środowisko dla powstawania krost, zaskórników otwartych i zamkniętych, a czasem również torbieli lub guzków. Trądzik najczęściej pojawia się w okresie dojrzewania, ale może pojawic się w każdym wieku.
Gdzie najczęściej pojawia się trądzik? Lokalizacje zmian
Trądzik najczęściej dotyczy skóry twarzy, która jest najbardziej eksponowaną częścią ciała, bogatą w gruczoły łojowe (wytwarzające sebum). Zmiany mogą również pojawiać się na plecach i szyi, nieco rzadziej na klatce piersiowej i ramionach.
Trądzik w różnym wieku – od noworodków po dorosłych
Trądzik może dotyczyć osób praktycznie w każdym wieku. Objawy i nasilenie różnią się w zależności od wieku i przyczyn, takich jak aktywność hormonalna, genetyka czy czynniki środowiskowe. Oto szczegółowy podział różnych form trądziku w poszczególnych grupach wiekowych:
Trądzik noworodków (0–3 miesiące)
Znany także jako „trądzik noworodkowy”, dotyka około 1% noworodków. (1) Pojawia się zwykle w pierwszych tygodniach życia, kiedy dziecko jest jeszcze pod wpływem hormonów matki. Charakteryzuje się małymi czerwonymi lub białymi grudkami, głównie na policzkach, nosie i czole. Jest uznawany za niegroźny i zwykle ustępuje samoistnie bez leczenia.
Trądzik niemowlęcy (3–12 miesięcy)
Rzadziej występujący niż trądzik noworodkowy, uważa się, że jest związany z przejściowymi zaburzeniami hormonalnymi. Może objawiać się bardziej rozwiniętymi zmianami, takimi jak grudki, krostki, a nawet zaskórniki (otwarte i zamknięte). Chociaż często ustępuje samoistnie, uporczywe lub ciężkie przypadki wymagają konsultacji dermatologicznej.
Trądzik młodzieńczy (od okresu dojrzewania do 18 lat)
To najczęstsza forma trądziku, ściśle związana z dojrzewaniem i wzrostem poziomu hormonów androgenowych. Dotyka około 80% nastolatków w różnym stopniu.(2) Zmiany mogą obejmować łagodny trądzik zaskórnikowy, a także cięższe, zapalne formy z guzkami i torbielami.
Trądzik dorosłych (18+ lat)
Trądzik dorosłych dotyka około 41% populacji. (3) Występuje u obu płci, jednak częściej u kobiet, ze względu na wahania hormonalne związane z cyklem menstruacyjnym, ciążą, antykoncepcją lub zespołem policystycznych jajników (PCOS). Zmiany najczęściej pojawiają się na dolnej części twarzy, linii żuchwy, szyi i brodzie i mogą utrzymywać się lub nawracać nawet po latach skóry bez niedoskonałości.
Trądzik retencyjny vs zapalny: różnice i objawy
Zrozumienie różnicy między trądzikiem retencyjnym a zapalnym jest kluczowe do określenia nasilenia zmian skórnych i dobrania odpowiedniej pielęgnacji.
Jakie są objawy trądziku retencyjnego?
Trądzik retencyjny to wczesna a zarazem najłagodniejsza postać trądziku. Powstaje w wyniku zablokowania mieszków włosowych przez nadmiar sebum i nagromadzone martwe komórki. Powoduje powstawanie dwóch rodzajów zaskórników:
Zaskórniki otwarte (czarne kropki)
Pojawiają się jako małe ciemne punkty na skórze, zwykle na czole, nosie i brodzie. Ciemny kolor nie wynika z brudu, lecz z utlenionego sebum, które staje się ciemniejsze po kontakcie z powietrzem.
Zaskórniki zamknięte (mikrocysty lub białe wągry)
To małe, cieliste lub białe zmiany pod skórą, umiejscowione zwykle na policzkach lub linii żuchwy. Nie są widoczne na powierzchni skóry i mogą być poczatkowo trudniejsze do zauważenia.
Nie towarzyszy im zaczerwienienie ani obrzęk, dlatego wczesne działanie może zapobiec rozwojowi cięższych postaci.
Czym jest trądzik zapalny?
Trądzik zapalny powstaje, gdy trądzik retencyjny zostaje zaostrzony przez rozwój bakterii w zatkanych porach. Namnażanie bakterii powoduje reakcję zapalną, prowadzącą do zaczerwienienia i obrzęku. Zmiany są zazwyczaj bolesne i mogą sięgać głębszych warstw skóry.
Typowe objawy trądziku zapalnego to:
- Grudki: małe, czerwone, bolesne zmiany bez widocznej główki.
- Krostki: czerwone wypryski z białym lub żółtym środkiem wypełnionym ropą.
- Guzki i torbiele (w cięższych przypadkach): duże, bolesne, głębokie zmiany, które często pozostawiają blizny.
Ze względu na stan zapalny, ten rodzaj trądziku częściej powoduje przebarwienia pozapalne lub trwałe blizny, jeśli nie jest odpowiednio leczony.
Jak rozpoznać różne typy trądziku? Przewodnik po rodzajach zmian
Trądzik może przybierać różne formy, a jego nasilenie zależy od liczby, głębokości i rodzaju zmian. Umiejętność rozpoznania różnych typów trądziku pozwala dobrać najskuteczniejsze rozwiązania oraz podjąć decyzję, kiedy warto skonsultować się z lekarzem.
Oto kompletny przewodnik po rodzajach trądziku – od najłagodniejszego do najbardziej nasilonego
Łagodny trądzik
Łagodny trądzik jest najmniej poważną formą. Dotyczy głównie zmian retencyjnych – czyli zatkanych porów przez sebum i martwekomórki, ale jeszcze bez stanu zapalnego. Łagodna postać trądziku jest zazwyczaj bezbolesna, nie powoduje zaczerwienienia ani obrzęku i najczęściej występuje na czole, nosie i brodzie.
Czynniki, które mogą nasilać łagodną postać trądziku:
- Stosowanie kosmetyków lub produktów do makijażu zatykających pory (komedogennych).
- Nawyki związane z kompulsywnym drapaniem lub wyciskaniem, które prowadzą do powstawania strupów i blizn.
- Tarcie, ucisk lub pot, np. u sportowców lub przy noszeniu ciasnych ubrań czy kasków.
Umiarkowany trądzik
Umiarkowana postać trądziku obejmuje zarówno zmiany retencyjne (wągry czarne i białe), jak i zmiany zapalne, co oznacza, że w obrebie gruczołu łojowego doszło do zakażania lub podrażnienia. Te zmiany są bardziej widoczne, mogą być bolesne i zwykle pojawiają się na twarzy, plecach, ramionach oraz klatce piersiowej. Umiarkowany trądzik często wymaga konsultacji lekarskiej, co może skutkować przepisaniem leczenia miejscowego wraz z odpowiednimi zaleceniami pielęgnacyjnymi.
Ciężka lub bardzo ciężka postać trądziku
Ciężka odmiana trądziku obejmuje głębsze warstwy skóry i charakterystyczne są duże, bolesne, zapalne zmiany. Ta postać trądziku częściej pozostawia trwałe blizny i wymaga konsultacji lekarskiej, w celu ustalenia odpowiedniego leczenia (miejscowego lub ogólnego) oraz właściwej rutyny pielęgnacyjnej. Ciężka postać trądziku jest bardziej rozległa i może dotyczyć nie tylko twarzy, ale również klatki piersiowej, górnej części pleców i ramion.
Trądzik torbielowaty
Jest to najbardziej bolesna i naciekowa forma trądziku. Charakteryzyje się dużymi podskórnymi cystami (torbielami) wypełnionymi płynem, które mogą utrzymywać się tygodniami i niemal zawsze prowadzą do powstawania blizn, jeśli pozostaną nieleczone.
Trądzik skupiony
Rzadka i bardzo ciężka postać trądziku, charakteryzująca się guzkami, ropniami i przetokami, które łączą się (skupiają) w większe ogniska. Często pozostawia głębokie blizny i występuje częściej u młodych dorosłych mężczyzn.
Trądzik piorunujący
Nagła i gwałtowna forma trądziku, zwykle towarzyszą jej gorączka, zmęczenie, bóle mięśni i owrzodzone zmiany skórne. Uważana jest za stan wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.
Główne przyczyny trądziku – wewnętrzne i zewnętrzne
Trądzik jest złożonym schorzeniem skóry, które wynika z połączenia czynników wewnętrznych (endogennych) i zewnętrznych (egzogennych). Czynniki te zaburzają naturalną równowagę skóry, prowadząc do zatykania porów, stanów zapalnych i namnażania się bakterii.
Czynniki hormonalne
Jedną z najczęstszych przyczyn trądziku jest nadmierna aktywność hormonalna, szczególnie w okresie dojrzewania, menstruacji, ciąży lub w sytuacjach dużego stresu. Androgeny, rodzaj hormonów obecnych zarówno u mężczyzn, jak i kobiet, zwiększają wielkość i aktywność gruczołów łojowych, co prowadzi do nadprodukcji sebum. Nadmiar sebum w połączeniu z martwymi komórkami naskórka może zatykać pory i tworzyć sprzyjające środowisko do rozwoju bakterii, powodując stany zapalne i wypryski.
Inne przyczyny wewnętrzne (endogenne)
Są to czynniki pochodzące z wnętrza organizmu, które mogą wpływać na skłonność skóry do trądziku:
Jakość sebum
Skład sebum może wpływać na większą łatwość zatykania porów. Gęste zbyt lepkie sebum trudniej wydostaje się z porów i zwiększa ryzyko powstawania trądziku.
Predyspozycje genetyczne
Jeżeli Twoi rodzice mieli trądzik, istnieje większe prawdopodobieństwo, że Ty również go doświadczysz. Geny mogą wpływać na produkcję sebum, wrażliwość skóry oraz reakcje zapalne.
Czynniki zewnętrzne (egzogenne)
Są to czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia, które mogą wywołać lub nasilić trądzik, zwłaszcza jeśli skóra jest już skłonna do wyprysków:
- Narażenie na promieniowanie UV: Choć słońce może chwilowo wysuszyć pryszcze, promienie UV mogą pogrubiać zewnętrzną warstwę skóry, blokując sebum w porach, co często prowadzi do wyprysków po ekspozycji na słońce.
- Kosmetyki komedogenne: Niektóre produkty do makijażu i pielęgnacji zawierają składniki zatykające pory.
- Stres i zmęczenie: Stres wywołuje wzrost kortyzolu i inne zaburzenia hormonalne, co zwiększa produkcję sebum i nasila stany zapalne, pośrednio prowadząc do wyprysków.
- Tarcie lub ucisk skóry: Noszenie ciasnych kasków, masek na twarz lub plecaków może prowadzić do trądziku mechanicznego (acne mechanica) wywołanego ciepłem, uciskiem i tarciem.
- Leki: Niektóre leki (np. kortykosteroidy, lit lub niektóre środki antykoncepcyjne) mogą wywoływać trądzik polekowy.
- Kontakt z chemikaliami: Kontakt z substancjami przemysłowymi, takimi jak oleje czy smoła, może prowadzić do trądziku toksycznego, czyli wyprysków spowodowanych przez drażniące substancje chemiczne.
Jakie są główne objawy trądziku?
Trądzik występuje w różnych postaciach, które różnią się nasileniem i głębokością zmian. Zrozumienie tych objawów pomaga rozpoznać stadium i rodzaj trądziku, z którym mamy do czynienia.
Skóra tłusta
Jednym z pierwszych objawów skłonności do trądziku jest nadmierna produkcja sebum (łojotok). Dzieje się tak, gdy gruczoły łojowe są nadaktywne, wytwarzając więcej sebum niż potrzebuje skóra. Skóra może wyglądać na błyszczącą, tłustą lub grubszą, szczególnie w obszarach takich jak czoło, nos i broda (strefa T). Nadmiar sebum łączy się z martwymi komórkami naskórka, zatyka pory i stwarza warunki do powstawania wyprysków.
Zaskórniki (zatkane pory)
Zaskórniki to zmiany niezapalne, które powstają, gdy pory zostają zablokowane przez sebum i martwe komórki naskórka. Mogą być otwarte (zaskórniki czarne) lub zamknięte (zaskórniki białe). Zaskórniki otwarte mają ciemną barwę, ponieważ nagromadzone sebum ulega utlenieniu w kontakcie z powietrzem.
Zmiany zapalne
Są to bolesne, czerwone, a czasem wypełnione ropą wypryski, które pojawiają się, gdy w obrębie zaskórników dochodzi do stanu zapalnego w wyniku rozwoju bakterii i reakcji immunologicznej.
Powierzchowne zmiany zapalne
Obejmują grudki i krosty. Są często tym, co większość osób wyobraża sobie jako „pryszcz” i mogą być bolesne w dotyku.
Głębokie zmiany zapalne
Te zmiany rozwijają się głębiej w skórze i obejmują guzki i cysty. Mogą powodować znaczne zapalenie i przy braku odpowiedniego leczenia dają większe ryzyko pozostawienia trwałych blizn.
Jak pielęgnować skórę skłonną do trądziku w zależności od stopnia nasilenia objawów?
Łagodny do umiarkowanego
Etat Pur oferuje skuteczne składniki aktywne dla skóry trądzikowej. W przypadku umiarkowanego trądziku może być konieczna konsultacja dermatologiczna, aby dobrać odpowiednią pielęgnację.
Kwas salicylowy 2% BHA
Kluczowa substancja w walce z wypryskami i niedoskonałościami poprzez odblokowanie i zwężenie porów. Efekt? zmniejszenie widoczności niedoskonałości wgo 87%. Test kliniczny pod kontrolą dermatologiczną na 30 ochotnikach przez 28 dni.
Czytaj więcej + strona produktu
Propolis 750ppm
Naturalny składnik o właściwościach antybakteryjnych i przeciwzapalnych, który łagodzi wypryski zapalne i oczyszcza skórę. Działa jako antyoksydant i pomaga utrzymać dobrą jakość sebum. Efekt? 85% ochotników odnotowało wyraźne oczyszczenie skóry. Test kliniczny pod kontrolą dermatologiczną na 20 ochotnikach przez 28 dni.
Czytaj więcej + strona produktu
Glukonian cynku 3%
Idealny do redukcji błyszczenia skóry. Pomaga regulować wydzielanie sebum, matuje i oczyszcza skórę. Efekt? 79% uczestników zauważyło zmniejszenie błyszczenia. Test kliniczny pod kontrolą dermatologiczną na 19 ochotnikach przez 28 dni.
Czytaj więcej + strona produktu
Ciężki do bardzo ciężkiego
W tych przypadkach konsultacja z lekarzem jest niezbędna. Mogą być potrzebne leki na receptę, takie jak doustne retinoidy (np. izotretynoina). Regularne stosowanie jest kluczowe, aby zapobiec powstawaniu blizn.
Jak zapobiegać pojawianiu się wyprysków?
Choć trądziku nie zawsze można całkowicie uniknąć, zwłaszcza jeśli ma podłoże hormonalne lub genetyczne, pewne codzienne nawyki i zmiany stylu życia mogą znacznie zmniejszyć ryzyko i nasilenie wyprysków. Prewencja skupia się na ograniczeniu potencjalnych czynników wywołujących oraz wspieraniu naturalnej równowagi skóry.
Ekspozycja na słońce
Choć słońce może tymczasowo wysuszyć wypryski, w dłuższej perspektywie często pogarsza trądzik. Promienie UV mogą pogrubiać skórę, zatykać pory i zwiększać stan zapalny, a także generować przebarwienia pozapalne. Aby chronić skórę, stosuj filtr przeciwsłoneczny niekomedogenny przeznaczony dla skóry trądzikowej.
Dieta
Produkty bogate w cukry proste i cukier rafinowany (ciastka, napoje słodzone, biały chleb) mogą zwiększać produkcję sebum i wywoływać wypryski. Niektóre osoby źle reagują także na nabiał, szczególnie odtłuszczone mleko. Dieta bogata w pełnowartościowe produkty, zdrowe tłuszcze (np. omega-3) i dużą ilość wody może pomóc w uzyskaniu czystej, zdrowej skóry.
Stres
Stres zwiększa poziom hormonów, takich jak kortyzol, co może podnosić produkcję sebum i prowadzić do większej liczby wyprysków. Może także powodować drapanie skóry, pogarszając trądzik i prowadząc do blizn. Zarządzanie stresem poprzez sen, aktywność fizyczną i techniki relaksacyjne może poprawić zarówno stan skóry, jak i ogólną kondycję zdrowotną.
Podsumowanie
Trądzik to złożony problem skórny, który może występować w różnym wieku i przyjmować różne formy, od łagodnych zaskórników po ciężkie zmiany torbielowate. Zrozumienie przyczyn, objawów i odmian trądziku to pierwszy krok do znalezienia odpowiedniego rozwiązania. Niezależnie od tego, czy trądzik ma podłoże hormonalne, zapalne czy jest wynikiem stylu życia, odpowiednia pielęgnacja i zdrowe nawyki mogą przynieść realną poprawę. W cięższych przypadkach niezbędna jest pomoc specjalisty. Przy właściwym podejściu możliwe jest osiągnięcie czystszej i zdrowszej skóry.
Źródła:
(1)Quazi S, Choudhary S, Singh A, Madke B, Khan K, Singh S. A cross-sectional study on the prevalence and determinants of various neonatal dermatoses. J Family Med Prim Care. 2023 Nov;12(11):2942-2949. doi: 10.4103/jfmpc.jfmpc_513_23. Epub 2023 Nov 21. PMID: 38186839; PMCID: PMC10771189.
(2) The Harley St Dermatology Clinic – London: https://www.theharleystreetdermatologyclinic.co.uk/why-do-some-teenagers-get-acne-and-some-dont/
(3) Poli F, Dreno B, Verschoore M. An epidemiological study of acne in female adults: results of a survey conducted in France. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2001 Nov